Mưa sao băng cuối năm: đêm nào nên xem ở Việt Nam, mấy giờ và ở đâu

Tối nay có mưa sao băng không? Các mốc trong vài tuần tới

• Đến 7/11: Orionids đã qua cực đại đêm 21-22/10 nhưng còn hoạt động, thưa dần, tới 7/11 theo lịch IMO 2026. Trăng tròn ngày 26/10 nên các đêm cuối tháng 10 sáng trăng gần cả đêm.
• Đêm 5-6/11 và 12-13/11: cực đại của hai nhánh Taurids. Mỗi giờ chỉ vài vệt, nhiều vệt bay chậm và sáng. Trăng non ngày 9/11 nên các đêm giữa hai mốc này tối.
• Rạng sáng 18/11: Leonids, xem từ lúc trăng lặn (23h49 ở Hà Nội, 23h56 ở TP.HCM, đêm 17/11) tới trước bình minh.
• Đêm 14 rạng sáng 15/12: Geminids, trận đáng dành riêng một chuyến đi; chi tiết ở mục Geminids bên dưới.

Ngoài các mốc này, NASA cho biết vào một đêm bình thường, không có trận nào, vẫn thường thấy vài sao băng mỗi giờ nếu trời quang và tối. Không trận nào cần kính thiên văn.

Lịch mưa sao băng từ tháng 10/2026 đến tháng 1/2027

ZHR theo định nghĩa của IMO là số sao băng một người thấy trong một giờ nếu trời quang hoàn toàn, rất tối và điểm phát xạ nằm ngay trên đỉnh đầu. Ngoài đời, mây, đèn và điểm phát xạ ở thấp làm con số này giảm mạnh, nên “mưa” sao băng hiếm khi trông như mưa. Giờ cực đại cũng chỉ là mốc tính toán: nhiều trận có đỉnh rộng, các giờ và các đêm lân cận vẫn đáng xem.

Mưa sao băng tháng 11: Taurids và Leonids có đáng thức không?

Taurids: ít nhưng sáng

Taurids có hai nhánh Nam và Bắc, hoạt động gần như suốt tháng 11. Lịch IMO ghi cực đại ngày 5/11 và 12/11 theo giờ UTC; lịch thiên văn 2026 của KASI quy ra giờ cụ thể, tương ứng khoảng 1h45 ngày 6/11 và 1h ngày 13/11 giờ Việt Nam. Hai nguồn khác nhau ở ZHR: IMO ghi 5-10 cho nhánh Nam và 5 cho nhánh Bắc, còn KASI, theo số liệu NASA, ghi 10 và 15.

Theo nguồn nào thì số vệt mỗi giờ vẫn thấp. Bù lại, IMO lưu ý nhiều vệt Taurids sáng và bay chậm, hợp để chụp ảnh. Không cần canh đúng phút cực đại, nhưng vẫn nên chọn lúc điểm phát xạ ở chòm Kim Ngưu đã lên cao và ít bị ánh trăng ảnh hưởng.

Leonids: xem trước bình minh, đừng chờ bão sao băng

Theo tính toán của IMO, Leonids cực đại khoảng 6h45 sáng 18/11 giờ Việt Nam, khi trời đã sáng, nên khung xem thực tế là từ lúc trăng lặn gần nửa đêm 17/11 tới trước bình minh. Các mô hình in trong lịch IMO 2026 chỉ thấy Trái Đất đi qua vài dải bụi mật độ thấp, không đủ cho một đợt bùng nổ đáng kể.

Mưa sao băng Geminid đêm 14/12 xem lúc mấy giờ?

IMO đánh giá Geminids là trận mạnh và ổn định nhất trong các trận lớn hằng năm. Năm 2026, cực đại rơi vào khoảng 21h ngày 14/12 giờ Việt Nam; trăng lưỡi liềm lặn ngay sau đó, lúc 21h43 ở Hà Nội và 21h51 ở TP.HCM.

Cực đại của Geminids rộng: theo IMO, ZHR từ 100 trở lên thường kéo dài 10-12 giờ. Vì vậy nên ưu tiên tối 14/12 từ khoảng 22h, khi trăng đã lặn; điểm phát xạ ở chòm Song Tử lên cao nhất gần 2h sáng. Theo NASA, Geminids hợp với trẻ nhỏ vì bắt đầu từ khoảng 21-22h, không cần thức tới sáng.

Ursids và Quadrantids: vì sao khó xem ở Việt Nam?

Ursids cực đại khoảng 5h sáng 23/12 giờ Việt Nam, đúng lúc trăng gần tròn; IMO cho rằng khó có số liệu quan sát tốt năm nay. Điểm phát xạ nằm gần sao Bắc Cực nên càng vào Nam càng thấp sát chân trời phía bắc.

Quadrantids mở màn năm 2027 và không vướng trăng, nhưng đỉnh hẹp, thường được nêu khoảng 4 giờ, và năm nay rơi vào giữa ban ngày ở Việt Nam. Rạng sáng 4/1 vẫn cách đỉnh khoảng 5 giờ, nên số đếm được thấp hơn nhiều so với con số ZHR.

Xem mưa sao băng ở đâu: chọn chỗ tối thế nào?

Ba thứ quyết định: độ tối, mây và an toàn. Độ tối thường đo bằng thang Bortle từ 1 (tối nhất) đến 9; trung tâm Hà Nội và TP.HCM thường ở mức 8-9. Trước khi đi, mở bản đồ ô nhiễm ánh sáng lightpollutionmap.info, bật lớp World Atlas 2015 hoặc VIIRS: vùng càng tối màu càng ít ánh đèn.

• Chọn nơi trống trải, không có nhà cao hay đồi che, quay lưng về phía thành phố và tránh đèn chiếu thẳng.
• Trước khi đi, xem dự báo mây tại nơi định ngắm trong đúng khung giờ quan sát. Đêm quang ở nơi sáng vừa vẫn hơn đêm mây ở nơi rất tối.
• Chỉ dừng ở chỗ được phép ở lại ban đêm như bãi cắm trại, homestay; không đỗ xe sát lề đường đèo, đi theo nhóm và báo người nhà nơi mình đến.

Gần Hà Nội và miền Bắc

Ông Nguyễn Hải Triều, người nghiên cứu giáo dục thiên văn, gợi ý ở ngoại thành Hà Nội có Ba Vì, Sóc Sơn, Chương Mỹ, Mỹ Đức; xa hơn có Tam Đảo, đồi chè Long Cốc, Mai Châu, Mộc Châu, Đồng Cao. Trang du lịch chính thức của Việt Nam giới thiệu thêm Tà Xùa và các thung lũng Nà Ka, Phá Luông ở Mộc Châu cho người muốn cắm trại ngắm sao.

Từ TP.HCM và miền Nam

Ánh đèn TP.HCM lan rộng nên thường phải đi xa. Trang du lịch chính thức của Việt Nam giới thiệu vùng Ninh Thuận cũ, nay thuộc Khánh Hòa, với vịnh Vĩnh Hy và vùng bán khô hạn quanh Phan Rang, cùng mũi Đại Lãnh, Gành Đá Đĩa ở Phú Yên cũ, nay thuộc Đắk Lắk. Côn Đảo cũng có các chuyến đi săn dải Ngân Hà. Với điểm gần thành phố hơn, hãy dò trên bản đồ ô nhiễm ánh sáng rồi kiểm tra đường đi và chỗ được phép dừng. Nếu lên Đà Lạt giữa tháng 12, xem thêm thời tiết Đà Lạt tháng 12.

Nhìn về hướng nào, cần mang gì?

Không cần kính thiên văn hay ống nhòm: sao băng xuất hiện khắp bầu trời, ống kính chỉ thu hẹp tầm nhìn. Nằm ngửa và nhìn bao quát. NASA khuyên nhìn lệch khỏi điểm phát xạ khoảng 45-90 độ, vì vệt ở đó dài hơn.

• Cho mắt khoảng 30 phút làm quen với bóng tối, theo NASA; tránh nhìn màn hình điện thoại, đi lại bằng đèn chế độ đỏ.
• Ghế ngả hoặc tấm trải, chăn hoặc túi ngủ, áo ấm, nước, thuốc chống muỗi, sạc dự phòng.
• Tra giờ trăng mọc, lặn cho đúng nơi mình đến, ví dụ trên trang USNO, thay vì dùng giờ của thành phố.
• Ngồi ít nhất một giờ: số sao băng mỗi giờ là trung bình, có lúc vài phút liền không thấy vệt nào.

Chụp mưa sao băng bằng điện thoại và máy ảnh thế nào?

Hướng dẫn của NASA, chủ yếu dành cho máy ảnh chỉnh tay, gồm các bước chính:

• Đặt máy trên chân máy, dùng hẹn giờ hoặc bấm từ xa để khỏi rung.
• Dùng ống góc rộng để khung hình có nhiều trời.
• Lấy nét tay ở vô cực, chụp thử rồi phóng to một ngôi sao để chỉnh tới khi sao gọn.
• Quy tắc 500: lấy 500 chia tiêu cự (mm) ra số giây phơi sáng tối đa trước khi sao bị kéo vệt; ống 20 mm là khoảng 25 giây.
• Hướng máy về vùng trời quanh điểm phát xạ, chụp liên tục và chỉnh từng thông số một.

Bức ảnh ghép Orionids dưới đây gồm 19 khung chọn ra từ một đêm chụp; các khung có sao băng phơi sáng 15 giây, ISO 800, khẩu f/2.2, có thể lấy làm mốc khởi đầu.

Với điện thoại, cố định máy trên giá, tắt đèn flash và thử chụp nhiều ảnh bằng chế độ đêm. Apple cho biết iPhone tự chọn thời gian phơi sáng ở chế độ Ban đêm nhưng có thể chỉnh tay. Nếu dùng timelapse, hãy thử trước cách máy lưu hình; không phải chế độ nào cũng giữ được vệt sao băng rõ.